Saqqız çoxdan gündəlik həyatın adi bir hissəsinə çevrilib. Biz onu nəfəsimizi təravətləndirmək, yeməkdən sonra ağızda yaranan xoşagəlməz dadı aradan qaldırmaq və ya sadəcə yolda vaxt keçirmək üçün alırıq. Bununla belə, internetdə vaxtaşırı saqqızın neft məhsulları ehtiva etdiyi və buna görə sağlamlıq üçün təhlükəli ola biləcəyi barədə iddialar yayılır.
Bu iddialarda müəyyən həqiqət payı var. Saqqızın bəzi komponentləri həqiqətən də neft-kimya xammalından istehsal olunur. Lakin mümkün riskləri qiymətləndirmək üçün məhsulun tərkibini araşdırmaq və inqrediyentlərin mənşəyini onların toksikliyindən fərqləndirmək vacibdir.
Saqqızın əksər növlərinin tərkibində saqqız əsası, şirinləşdiricilər, aromatizatorlar və yumşaqlığı, elastikliyi qorumağa kömək edən maddələr var. Saqqız əsası məhsulun həll olmayan hissəsidir və məhz onun sayəsində şirinlik və dad yox olduqdan sonra belə saqqız öz formasını saxlayır. Onun istehsalında bitki qatranları və latekslər kimi təbii materiallardan, həmçinin polivinilasetat, polietilen və poliizobutilen də daxil olmaqla sintetik polimerlərdən istifadə olunur. Bəzi formulaların tərkibində parafin və neft mumları da mövcuddur.
Neft sənayedə, tibbdə və gündəlik istifadə olunan məhsullarda tətbiq edilən çoxsaylı kimyəvi birləşmələrin istehsalı üçün ilkin xammal rolunu oynayır. Lakin saqqızın sözün əsl mənasında neftdən ibarət olduğunu iddia etmək düzgün deyil: hazır məhsula xam neft əlavə edilmir. Söhbət sənaye emalı nəticəsində əldə edilən konkret maddələrdən gedir.
İstehsalçılar qablaşdırmanın üzərində adətən «saqqız əsası» (gum base) kimi ümumiləşdirilmiş ifadə göstərir, onun komponentlərinin tam siyahısını isə açıqlamırlar. Buna görə də istehlakçı konkret markanın tərkibində hansı polimerlərdən istifadə edildiyini həmişə müəyyən edə bilmir.
İnqrediyentin neft-kimya mənşəli olması özlüyündə onun toksikliyini sübut etmir. Təhlükəsizliyi qiymətləndirmək üçün maddənin kimyəvi xüsusiyyətləri, təmizlənmə dərəcəsi, miqdarı və istifadə şəraiti əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, ABŞ-ın Qida və Dərman Administrasiyasının (FDA) normativ sənədləri saqqız əsasında istifadəsinə icazə verilən maddələrin siyahısını və onların tətbiqi ilə bağlı tələbləri müəyyən edir.
Bu günə qədər icazə verilən saqqızın adi qaydada istifadəsinin neft məhsulları ilə zəhərlənməyə səbəb olduğunu iddia etmək üçün kifayət qədər elmi əsas yoxdur. Bununla belə, bu, məhsulun məhdudiyyətsiz istifadə oluna biləcəyi demək deyil. Mümkün risklər, ilk növbədə, şəkərin, şirinləşdiricilərin miqdarı və saqqızın həddindən artıq uzun müddət çeynənməsi ilə bağlıdır.
Uşaqlar üçün yaş və təhlükəsiz çeynəmə qabiliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kiçik uşaqlar saqqızı təsadüfən nəfəs yollarına çəkə və ya onunla boğula bilərlər. Buna görə də saqqız yalnız onu udmaq olmaz olduğunu başa düşən uşaqlara verilməlidir.
Bir saqqızın təsadüfən udulması adətən təhlükə yaratmır. O, tam həzm olunmasa da, bir qayda olaraq, həzm traktından keçir və təbii yolla orqanizmdən xaric olunur. Lakin saqqızın müntəzəm olaraq udulması və ya böyük miqdarda istifadə edilməsi nadir hallarda bağırsaqda sıx kütlənin əmələ gəlməsinə, hətta bağırsaq keçməzliyinə səbəb ola bilər.
Şirinləşdiricilərin tərkibi də az əhəmiyyət daşımır. Şəkərli saqqız diş ərpindəki bakteriyaların turşu əmələ gətirməsinə şərait yaradır və bununla da kariyes riskini artırır. Buna görə də təhlükəsiz çeynəmək üçün kifayət qədər böyük olan uşaqlar üçün şəkərsiz variantların seçilməsi daha məqsədəuyğundur. Lakin onların tərkibindəki sorbit və maltit kimi şəkər əvəzediciləri həddindən artıq istifadə edildikdə qarında köp, narahatlıq və ishala səbəb ola bilər.
Böyüklərdə uzun müddət və intensiv saqqız çeynəmək çeynəmə əzələlərinə və çənə-oynaq sisteminə əlavə yük yaradır. Bu sahədə pozuntulara meyilli insanlarda çeynəmə çənə ağrısını gücləndirə, baş ağrılarına səbəb ola və ağzı açarkən narahatlıq yarada bilər. Böyük miqdarda şəkər spirtləri də qaz əmələ gəlməsinin artmasına və nəcisin yumşalmasına səbəb ola bilər.
Bununla yanaşı, şəkərsiz saqqız dişlərə fayda verə bilər. Çeynəmə tüpürcək ifrazını stimullaşdırır. Tüpürcək yeməkdən sonra əmələ gələn turşuları neytrallaşdırmağa kömək edir və diş minasının qorunmasına şərait yaradır. Amerika Stomatoloji Assosiasiyası qeyd edir ki, şəkərsiz saqqız kariyesin profilaktikasında əlavə vasitə ola bilər, lakin flüorid tərkibli diş məcunu ilə dişlərin təmizlənməsini və ağız boşluğunun gigiyenasına dair digər tədbirləri əvəz etmir.
Saqqızın bəzi komponentlərinin neft-kimya mənşəli olması səbəbindən ondan imtina etmək vacib deyil. Daha məqsədəuyğun yanaşma məhsulun tərkibinə diqqət yetirmək, şəkərsiz variantları seçmək, saqqızı həddindən artıq uzun müddət çeynəməkdən çəkinmək və yaş məhdudiyyətlərini nəzərə almaqdır. Çənədə ağrı və ya həzm narahatlığı yarandıqda saqqızdan istifadə dayandırılmalıdır.
Beləliklə, saqqızın bəzi komponentlərinin neft-kimya xammalından istehsal edilməsi barədə iddia həqiqətə uyğundur. Lakin saqqızın sözün əsl mənasında xam neft ehtiva etməsi və ya orqanizmi mütləq zəhərləməsi barədə təsəvvür şişirdilmişdir. Təsdiqlənmiş əsas risklər şəkərlə, şəkər əvəzedicilərinin həddindən artıq istifadəsi ilə, çənə oynaqlarına düşən yüklə və kiçik uşaqların boğulma təhlükəsi ilə bağlıdır. Yaşla bağlı tövsiyələri nəzərə almaqla icazə verilən saqqızın ölçülü istifadəsi zamanı panikaya əsas yoxdur.
