Tez hazırlanan əriştə —deyildiyi kimi, "təmiz kimya"dır, yoxsa sadəcə rahat və sürətli qəlyanaltı?
Biz bunu əldə olan faktlara və elmi tədqiqatların nəticələrinə əsaslanaraq araşdırırıq.
Tez hazırlanan əriştənin tərkibi nədir?
Əriştənin əksər növlərinin standart tərkibinə daxildir:
- Buğda unu (təmizlənmiş karbohidratlar)
- Bitki yağları (çox vaxt palma yağı)
- Duz, ədviyyatlar və tam qatıcılar (aromatizatorlar)
- Dad gücləndiricilər (məsələn, natrium qlutamat və ya “MSG”)
Bütün bunlar qida sənayesində istifadə üçün icazə verilən və sanitariya nəzarətindən keçən inqrediyentlərdir. Lakin Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının təsnifatına və NOVA sisteminə görə (Qida məhsullarının emal dərəcəsinə görə Beynəlxalq Təsnifat Sistemi) belə məhsullar ultra-emal olunmuş ("ultra-processed") kateqoriyasına aiddir — sənaye şəraitində təmizlənmiş komponentlərdən sənaye inqrediyentlərinin əlavə edilməsi ilə və minimum hazır məhsul tərkibi ilə hazırlanır.
Potensial zərərin 5 əsas amili
1. Natrium (duz) artıqlığı
Tez hazırlanan əriştənin bir porsiyası 1 200-dən 1 800 mq-a qədər natrium ehtiva edə bilər. ÜST-nin tövsiyə etdiyi gündəlik norma 2 000 mq olduğuna görə, bir qəlyanaltı demək olar ki, bütün gündəlik ehtiyacı ödəyir.
Nəticə: Mütəmadi duz artıqlığı mayenin saxlanılmasına, arterial təzyiqin yüksəlməsinə və ürək-damar xəstəlikləri və insult risklərinin artmasına gətirib çıxarır.
2. Aşağı qida dəyəri və yüksək qlükemik indeks
Əriştənin bir porsiyası orta hesabla 350-400 kalori ehtiva edir, lakin eyni zamanda liflərdən, zülaldan, vitaminlərdən və minerallardan demək olar ki, məhrumdur. Kalorilərin böyük hissəsi təmizlənmiş karbohidratlara düşür.
Problem: Məhsulun yüksək qlükemik indeksi var — o, qanda şəkərin kəskin artmasına səbəb olur, ardınca isə sürətli azalma gəlir. Bu, qısamüddətli doyma və tezliklə aclıq hissinin qayıtması ilə nəticələnir, eyni zamanda orqanizm lazımi qida təminatını almır.
3. Doymuş yağlar və "pis" xolesterin
Əriştənin sürətli hazırlığı üçün istehsal prosesi zamanı yağda (adətən palma yağında) qızardılır. Bir porsiya 14-18 q yağ ehtiva edə bilər ki, bunun əhəmiyyətli hissəsi doymuş yağlardır.
Risk: Doymuş yağların artıq istehlakı “LDL-xolesterinin” ("ziyanlı" xolesterin) səviyyəsini artırır ki, bu da aterosklerozun inkişafını sürətləndirir və ürək xəstəlikləri riskini artırır.
Palma yağı və onun sağlamlığa təsiri haqqında ətraflı bizim materialda oxuyun: Palma yağı — ürək və damarların düşmənidirmi?
4. Metabolik pozğunluqlarla əlaqə
Cənubi Koreyada aparılan 10 000-dən çox insanın iştirak etdiyi tədqiqatlar da daxil olmaqla, böyük müşahidə tədqiqatları (həftədə 2-3 dəfə və daha çox) tez hazırlanan əriştə istehlakı ilə aşağıdakı risklərin artması arasında əlaqəni müəyyən edib:
- Metabolik sindrom
- Abdominal piylənmə (qarın nahiyəsində)
- Karbohidrat mübadiləsinin pozulması
Vacibdir: Söhbət birdəfəlik istehlakdan yox, məhsulun mütəmadi olaraq rasiona daxil edilməsindən gedir.
5. Dad gücləndiricilər və fərdi həssaslıq
Ədviyyatlarda mütəmadi istifadə olunan “natrium qlutamat”ın (MSG) yol verilən dozalarda qəbulu FDA (ABŞ Qida və Dərman İdarəsi) və EFSA (Avropa Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi) tərəfindən təhlükəsiz qəbul hesab edilir. Bu günə qədər sağlam insanlar üçün “MSG”-nin zərərinin inandırıcı sübutları yoxdur.
Lakin bəzi insanlarda, xüsusən böyük miqdarda məhsul istehlakı zamanı qısamüddətli simptomların (baş ağrısı, narahatlıq) özünü göstərməsi mümkündür. Bundan əlavə, əlavələrin çoxluğu məhsulun dadını "hiperreal" edir ki, bu da həddindən artıq qida qəbulunun səbəbi ola bilər.
Mütəmadi istehlakda mümkün nəticələr
Sürətli hazırlanan əriştənin tam keyfiyyətli qidanın əvəzi kimi tez-tez istehlak edilməsi zamanı risklərin yarandığı da iddia edilir:
- Hipertenziya
- Ürək-damar xəstəlikləri
- Piylənmə
- Maddələr mübadiləsinin pozulması
Bu, məhsulun "xəstəliklərə səbəb olduğu" demək deyil, lakin bu, qarışığın istehlakda sistematik istifadəsinin əlverişsiz profilə malik olduğunu göstərir.
Riskləri necə minimuma endirmək olar?
Mütəxəssislər bu məhsulun hərdənbir (epizodik) istehlakın daha az zərərli olduğuna həmfikirdirlər. Əgər siz yenə də əriştə yemək qərarına gəlmisinizsə, tövsiyə olunur:
- Daha az ədviyyat: Duz miqdarını azaltmaq üçün ədviyyat paketinin yalnız yarısını istifadə edin
- Fayda əlavə edin: Boşqaba qaynanmış yumurta, toyuq döş əti, təzə tərəvəz və ya göyərti əlavə edin
- Əlavə edilən suyu qəbul etməyin: Duz və yağın böyük hissəsinin həll olunduğu bulyonu içməyin
Bu tədbirlər potensial zərəri azaldır, lakin nəzərə alaq ki, bu tədbirlərlə məhsul tam keyfiyyətli və sağlam qidaya çevirilmir.
Yekun nəticə
Tez hazırlanan əriştə qida məhsuludur, "təmiz kimya" deyil, lakin:
- O, ultra-emal olunmuş məhsullar sırasına aiddir
- Hədsiz çox duz və doymuş yağ tərkibinə malikdir
- Sağlam və keyfiyyətli qida dəyərindən uzaqdır
Bu qida növünün qəbulu istisna hal kimi (məsələn, düşərgədə və ya vaxt çatışmazlığı zamanı) yolveriləndir. Lakin mütəmadi qidalanma üçün uşaqlara, yeniyetmələrə və ürək-damar və metabolik xəstəlikləri, hipertenziyası və ya artıq çəkisi olan insanlara tövsiyə edilmir.
Mənbələr
1. Healthline — Instant Noodles: Nutrition, Health Effects
2. Healthline — Ramen Noodles: Calories, Nutrition and Health Risks
3. World Health Organization (WHO) — Salt reduction
4. Journal of Nutrition — Instant noodle intake and cardiometabolic risk factors among adults in South Korea
