Respublikaçı Alternativ (REAL) Partiyası Siyasi Komitəsinin üzvü İlqar Məmmədov iddia edib ki, 2026-cı ilin ötən 5 ayında ölkədə iqtisadi inkişaf olmayıb, istehsal yerində sayıb və Azərbaycan yanvar ayından bəri bir qəpik də zənginləşməyib.

İlqar Məmmədovun iqtisadçı olmaması bəlkə də belə kobud səhvlərə yol verməsini şərtləndirir, lakin populist ritorika ilə ictimaiyyəti çaşdırmaq cəhdlərinə qarşı gerçək faktları təqdim etmək zəruridir.

1. Milli zənginliyin artması: Valyuta ehtiyatları və xarici borc

Ölkənin gəlir qazanmasının və zənginləşməsinin əsas göstəricilərindən biri onun strateji valyuta ehtiyatlarıdır.

• Yanvar 2026: Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 85,1 milyard ABŞ dolları, xarici dövlət borcu isə 4,8 milyard dollar təşkil edib. Mənbə: Maliyyə Nazirliyi / Facebook
• May 2026 (5 ayın yekunu): Strateji valyuta ehtiyatları 15,2% və ya 3,4 milyard dollar artaraq 88,5 milyard dollara yaxınlaşıb. Eyni dövrdə xarici dövlət borcu 8% azalaraq 4,6 milyard dollara düşüb. Mənbə: DSK

Yəni Azərbaycanda son 5 ayda 3,4 milyard dollar (təxminən 6 milyard manat) varlanıb, borcunu isə 200 milyon dollar azaldıb. Hazırda Azərbaycanın valyuta və qızıl ehtiyatları ÜDM-i üstələyir.

2. İstehsal və ÜDM-nin dinamikası

İstehsalın "yerində sayması" iddiası da rəsmi rəqəmlərlə təkzib olunur. İlin əvvəlində (yanvar-fevral) iqtisadiyyatda yaradılan əlavə dəyərin həcmi 18 milyard 473,1 milyon manat idisə, 5 ayın yekununda bu rəqəm 51 milyard 783 milyon manata çatıb. Mənbə

Azərbaycan iqtisadiyyatı artıq qeyri-neft sütunları üzərində inkişaf edir. ÜDM-nin strukturunun 71,5%-i qeyri-neft sektorunun payına düşür. Bu sahədə əlavə dəyər nominal ifadədə belə bölünüb:

• Sənaye istehsalı: 27,5 milyard manat (qeyri-neft sənayesində 5,8% artım)
• Nəqliyyat sektoru: 6,2 milyard manat (4,6% artım)
• İnformasiya və rabitə: 6,2 milyard manat (9% artım)
• Kənd təsərrüfatı: 4 milyard manat (2% artım)

3. Tikinti sektorunda idxal amili

Qeyri-neft ÜDM-nin artım tempinin gözləntilərdən bir qədər aşağı olması tikinti sektorundakı mövsümi amillər və dövlət investisiya layihələrinin tender prosedurları ilə bağlıdır. İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov müsahibəsində bildirib ki, dövlət vəsaiti hesabına icra edilən bəzi böyük tikinti layihələrinin vaxtının növbəti mərhələyə keçirilməsi ilin ilk aylarında dinamikanı müvəqqəti sabit saxlayıb. İlin ikinci yarısında bu xərclərin icrası ÜDM-in artımına güclü təkan verəcək. Azərtac

Digər tərəfdən, yanvar-aprel aylarında idxal 32% azalaraq 5,5 milyard dollar təşkil edib (ixrac isə 11,9 milyard dollar olub). Mənbə

 Tikintidə istifadə olunan avadanlıq və texnologiyaların xaricdən gətirilməsi zəncirindəki bu azalma da ümumi tempə təsir göstərib.

4. Neft-qaz gəlirləri və "qara mühasibatlıq" iddiası

İlqar Məmmədov Yaxın Şərqdəki gərginlik fonunda neft-qaz qiymətlərinin yüksək olduğunu, lakin Azərbaycanın zənginləşmədiyini idarə edərək "qara mühasibatlıq" şübhəsi irəli sürür. Bu da tamamilə əsassızdır. Enerji satışından əldə edilən əlavə gəlirlər birbaşa Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) aktivlərinə yönəldilir. Neft Fondunun aktivlərinin 3,4 milyard dollar artması məhz bu şəffaf yığım modelinin sübutudur. Nazir Mikayıl Cabbarovun vurğuladığı kimi, əlavə gəlirlərin ehtiyatlara yönəldilməsi ölkəni xarici şoklardan qoruyan əsas makroiqtisadi sabitlik mexanizmidir.

5. Natiq Cəfərlinin "iqtisadi aktivliyin zəifləməsi" manipulyasiyası

REAL Partiyasının sədri Natiq Cəfərli isə fərqli iddia ilə çıxış edərək, artımın ləngiməsini hökumətin vergi, rüsum və cərimələri artırması, bununla da biznesin fəallığını boğması ilə əlaqələndirir.

Lakin dövlət büdcəsinin və vergi daxilolmalarının göstəriciləri bu iddianı tamamilə alt-üst edir:

• Büdcə gəlirləri: Yanvar-may aylarında dövlət büdcəsinin gəlirləri proqnozu 265 milyon manat (1,6%) üstələyərək 16 milyard 365,7 milyon manat olub. Mənbə: Maliyyə Nazirliyi
• Qeyri-neft vergiləri: Biznes subyektləri tərəfindən qeyri-neft-qaz sektorundan 6 milyard 187,7 milyon manat vergi toplanıb ki, bu da proqnozdan 109,7 milyon manat, ötən ilin müvafiq dövründən isə 8,2% çoxdur. Mənbə: Dövlət Vergi Xidməti
• Sahibkarlıq subyektlərinin artımı: İyunun 1-nə aktiv vergi ödəyicilərinin sayısı ilin əvvəlinə nisbətən 2,7% artaraq 882 906-ya, aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayısı 4,2% artaraq 60 847-yə, aktiv təsərrüfat obyektlərinin sayısı isə 3,9% artaraq 241 842-yə çatıb. Mənbə: Dövlət Vergi Xidməti

Biznesin fəallığı azalsaydı, həm ödənilən vergilərin həcmində, həm də aktiv sahibkarların sayında bu cür dinamik artım qeydə alına bilməzdi.

Digər makroiqtisadi göstəricilər (5 ay):

• İnvestisiya: Əsas kapitala 6,7 milyard manat investisiya yönəldilib (2 milyard manatı xarici sərmayə).
• Əməkhaqqı və gəlirlər: Orta aylıq nominal əməkhaqqı 6,5% artaraq 1172,1 manat olub. Əhalinin nominal gəlirləri 10,2% artaraq 37,7 milyard manat təşkil edib.
• Kredit və əmanətlər: İqtisadiyyata kredit qoyuluşları 9,1% (32,6 milyard manat), fiziki şəxslərin banklardakı əmanətləri isə 18,8% artaraq 17 milyard 642 milyon manat olub.
• Qeyri-neft ixracı: Yanvar-aprel aylarında qeyri-neft ixracı 13% artaraq 1,1 milyard dollara çatıb. Mənbə: Azərtac

Nəticə

Mövcud statistik təhlillər sübut edir ki, REAL-çı siyasətçilərin "iqtisadiyyat dayanıb" rəyi heç bir elmi və rəsmi əsasa malik deyil. Azərbaycan iqtisadiyyatı qeyri-neft sektorunun hesabına öz dayanıqlılığını və şaxələndirilmiş inkişaf tempini qoruyub saxlayır.